Sa pagparada ng mga parol at pagsayad ng mga ilaw sa mga kalsada, nananatiling mabigat ang hininga ng mga pamilyang Pilipino na araw-araw na nakikipagbuno sa kahirapan. Sa mata ng marami, ang pahayag ng isang opisyal na kakasya na ang limang daang piso para sa isang disenteng Noche Buena ay parang nang-iinsultong pangako na sumasalamin sa pagkakait at pangmamaliit sa kanilang paghihirap.
Ang ordinaryong pamilya ay hindi isang estadistika na madaling ipagsiksikan sa pampublikong pahayag o talumpati. Ngunit ang bawat pamilya ay may pangalan, may kuwento, may mga anak na nag-aasam ng maliit na regalo, at may mga magulang na nagbibilang ng bawat piso upang mapunan ang mesa sa bisperas ng Pasko. Ang ₱500, sa ganitong konteksto, ay hindi simpleng halaga, bagkus ito ay simbolo ng kung paano binabasa ng mga nasa kapangyarihan ang kahirapan: bilang isang numerong maaaring ipaliwanag, ipagtanggol, at ipagwalangbahala.
Mayroong nagngingitngit na galit sa puso ng mga nagbabayad ng buwis nang tapat. Hindi ito galit na walang hugis, kundi isang nagpupuyos na panawagan para sa pananagutan. Habang ang mga opisyal na may hawak ng kaban ay nagbubunyi sa mga pahayag na nagpapaliit sa pangangailangan, ang mga pamilya sa palengke ay nagbibilang ng bigas at nag-iisip kung alin ang uunahin: gamot o bigas.
Ang korapsiyon ay hindi abstraksiyon sa mga baryo at lungsod. Ito ay mga bakas ng naipagkakait na serbisyo-publiko, mga proyekto na hindi na natapos-tapos, at mga pondo na naglaho sa pagitan ng papel at ng bulsa. Sa harap ng ganitong realidad, ang pag-angkin na sapat na ang limang daang piso ay nagiging insulto sa dignidad ng mga mamamayan, nagiging isang malabong pagtatangka na takpan ang malalim na sugat ng katiwalian.
Hindi lamang pera ang nasasaktan, kundi mas ang dangal ng sambayanan ang binabasura kapag ang mga nasa kapangyarihan ay gumagawa ng paraan upang umiwas sa pananagutan. Ang mga kuwento ng pagnanakaw at pag-iwas sa batas ay nagiging panibagong pasanin sa mga nagbabayad ng presyo ng araw-araw na pamumuhay, at ang simpleng Noche Buena ay nagiging entablado ng pagkukunwari.
Sa kabilang dako, may mga sandali ng tahimik na kabayanihan sa loob ng mga tahanan: ang ina na nagluluto ng kakaunti ngunit puspos ng pagmamahal, ang kapitbahay na nagbabahagi ng ilang pinaglumaang damit, ang anak na nagtitipid para sa isang maliit na sorpresa. Ang mga kilos na ito ang tunay na diwa ng Pasko, hindi ang mga pahayag na naglalaman ng numerong naglalayong magpa-igting ng galit.
Ngunit hindi sapat ang mga personal na sakripisyo upang punan ang puwang na nilikha ng sistemang bulok. Ang kolektibong galit ay may rason at direksiyon. Ito ay humihiling ng mga reporma, ng mga imbestigasyon na hindi natatapos sa mga ulat lamang, at ng mga hukom na hindi natitinag ng impluwensiya at pera.
Ang limang daang piso, kung ibibigay nang may tunay na intensiyon at sinamahan ng konkretong hakbang para sa kabuhayan, ay maaaring magsilbing panimulang tulong, subalit kapag ito ay ginamit bilang pampalubag-loob sa gitna ng malawakang katiwalian, ito ay nagiging panlilinlang, isang maliit na piraso ng tinapay na ipinakikita habang ang buong hapag ay ninanakaw.
Ang panlipunang kontrata ay nasisira kapag ang mga pinuno ay nagtatangkang gawing normal ang kakulangan at minamaliit ang pangangailangan ng mamamayan. Ang galit ng sambayanan ay hindi lamang emosyonal na pagsabog kundi matibay na pagnanais na mabawi ang karapatan sa mas disenteng buhay at sa isang mas makatao at mas makatarungang lipunan.
Sa bawat tahanang tumatanggap ng limang daang piso o ng mga Pamaskong Handog sa kani-kanilang mga LGUs, may tanong na hindi madaling sagutin: sapat ba ang mga ito para sa disenteng dignidad… para sa makataong pamumuhay? Ang sagot ng marami ay malinaw sa kanilang mga mata at sa kanilang mga kamay na nagbibilang ng barya: hindi. Ang dignidad ay hindi nabibili ng pangako ng maliit na halaga. Ito ay pinangangalagaan ng mga polisiyang nagtatanggal ng pasanin at ng mga opisyal na pinarurusahan kapag lumabag sa kanilang tungkulin at panlipunang pananagutan.
Ang Pasko, sa huli, ay hindi dapat maging sandali ng pangmamaliit sa paghihirap ng marami. Ito ay dapat maging panahon ng pagwawasto, hindi nang pang-iinsulto; ng paghingi ng pananagutan, at ng pagbuo ng mga sistemang magbibigay ng tunay na kaginhawaan. Ang limang daang pisong Noche Buena, kung mananatiling simbolo lamang ng pansamantalang kasiyahan, ay magpapatuloy na magpapaalab ng galit at magpapaalala ng mga magnanakaw na nagtatangkang umiwas sa kanilang pananagutan.
Sa mga mata ng ordinaryong Pilipino, ang tunay na regalo ngayong Pasko ay hindi isang pitak ng pera na ipinakikita sa harap ng kamera. Ito ay ang pagpapanumbalik ng hustisya, ang pag-alis ng katiwalian, at ang pagbuo ng isang lipunan kung saan ang bawat mesa ay puno hindi dahil sa palabas ng pulitika, kundi dahil sa matibay na pagpapahalaga at pananagutan na hindi kailanman matutumbasan ng halagang LIMANGDAANG PISO lamang.
